Τχ.164-165
ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΠΕΤΣΙΝΗ
Σε μια διατύπωση που αναδεικνύει τόσο τη συμβολική όσο και την πρακτική διάσταση της λογοκρισίας ως μέσο ελέγχου της σκέψης και της πολιτισμικής παραγωγής, ο Michael Scammell περιγράφει τη λογοκρισία όχι απλώς ως μια κατασταλτική πρακτική, αλλά ως ένα κατεξοχήν πολιτικό εργαλείο εξουσίας: οι περιορισμοί της ελευθερίας της έκφρασης λειτουργούν ως «εργαλείο που βοηθά στην επίτευξη, διατήρηση ή συνέχιση της εξουσίας κάποιων», ενώ η ίδια η λογοκρισία συνιστά «την επέκταση της φυσικής δύναμης στο πεδίο του νου και του πνεύματος» [1]. Επιπλέον, ο Scammell σημειώνει πως όσο πιο συγκεντρωτική είναι η πολιτική εξουσία και όσο πιο ολοκληρωτικές είναι οι διεκδικήσεις της, τόσο πιο μισαλλόδοξη, εκτεταμένη και πλήρης τείνει να είναι η λογοκρισία. Η παρατήρηση αυτή προσφέρει ένα χρήσιμο εργαλείο κατηγοριοποίησης των καθεστώτων λογοκρισίας, από τις σκληρές και συνεκτικές μορφές που παρατηρούνται στα ολοκληρωτικά και αυταρχικά καθεστώτα έως τις συγκαλυμμένες αλλά εξίσου αποτελεσματικές πρακτικές ελέγχου που απαντώνται σε φιλελεύθερες δημοκρατίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η λογοκρισία δεν νοείται αποκλειστικά ως κρατική επιβολή, αλλά ως ένα ευρύτερο ιδεολογικό πλέγμα κανονικοποίησης του λόγου και της αναπαράστασης, που μπορεί να ενεργοποιείται εξίσου από θεσμούς, άτυπα δίκτυα επιρροής ή μηχανισμούς αυτολογοκρισίας.
[…]
Η Πηνελόπη Πετσίνη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Michael Scammell (1988). «Censorship and Its History – A Personal View» στο Article 19: Information, Freedom, and Censorship (World Report 1988), επιμ. Kevin Boyle. New York: Times Books, 5.
