Γιάννης Κτενάς
τχ. 149
Το «νόημα» που διαθέτουν μια διαδικασία ή ένα αντικείμενο, που μπορεί «να βρεθεί εντός τους», [εκτείνεται] από το μεταφυσικό «νόημα» του κοσμικού όλου στο πλαίσιο ενός θρησκευτικού δόγματος μέχρι το «νόημα» που «έχει» το γάβγισμα ενός σκυλιού του Ροβινσώνα όταν πλησιάζει ένας λύκος.
Max Weber, «R. Stammlers “Überwindung” der materialistischen Geschichtsauffassung»
Μια ανάγνωση των πλέον διάσημων βεμπεριανών γραπτών, οσοδήποτε γρήγορη ή επιφανειακή, αρκεί για να πειστεί κανείς ότι η έννοια του νοήματος κατέχει εντός τους μια απολύτως κομβική θέση. Αν ωστόσο ο αναγνώστης επιχειρήσει να εμβαθύνει, θα διαπιστώσει ότι ο Βέμπερ σπάνια αναφέρεται στο νόημα με απλό ή μονοσήμαντο τρόπο, ακόμα και μέσα στο ίδιο κείμενο. Μια διερώτηση λοιπόν περί της σημασίας της εν λόγω έννοιας μπορεί να αποδειχτεί γόνιμη και αναζωογονητική για τη συζήτηση που αφορά τον κοινωνικο-ιστορικό κόσμο, ιδίως αν θέσουμε το ζήτημα ευθέως και χωρίς περιστροφές: τι είναι άραγε το νόημα στον Βέμπερ;
Αυτό το τόσο απλό ερώτημα έχει κατά καιρούς οδηγήσει σημαντικούς μελετητές του Βέμπερ σε διάφορες απόπειρες κατηγοριοποίησης που επιχειρούν να συλλάβουν τις πιθανές εκφάνσεις της συγκεκριμένης έννοιας. Έτσι, ο Martin Albrow δημιουργεί μια λίστα για τις πιθανές χρήσεις του νοήματος «ανάλογα με τη σχέση του προς τους ανθρώπους». Σε αυτή περιλαμβάνονται: 1) το σκοπούμενο νόημα του πράττοντος, 2) το νόημα που έχει η πράξη για ένα άλλο πρόσωπο, 3) το κατά μέσο όρο νόημα, 4) το νόημα ενός δογματικού συστήματος, 5) το νόημα που συγκροτείται ως ιδεότυπος, 6) το νόημα που ανακαλύπτει ένας κοινωνικός επιστήμονας ή ένας ιστορικός, 7) το νόημα για τον ίδιο τον εαυτό, 8) το θεσμοποιημένο νόημα.
[…]
Ο Γιάννης Κτενάς είναι νομικός και υποψήφιος διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει επιμεληθεί τον συλλογικό τόμο Max Weber, 100 χρόνια μετά: Πολιτική, μεθοδολογία, ριζοσπαστική κριτική, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ευρασία.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1 Martin Albrow, Max Weber’s construction of social theory, Palgrave Macmillan, Μπάσινγκστοου 1990, σ. 211.
