Λήδα Παπαστεφανάκη
Τχ. 155-156
Από τη δεκαετία του 1980, οπόταν άρχισε η συστηματική έρευνα ιστορικών, αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων στην ιστορία των ελληνικών πόλεων και την οθωμανική τους κληρονομιά, πολύς δρόμος έχει διανυθεί. Το Διεθνές Συμπόσιο Ιστορίας, Νεοελληνική πόλη – Οθωμανικές κληρονομιές και ελληνικό κράτος, που πραγματοποιήθηκε από την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού στην Αθήνα και την Ερμούπολη το 1984, αποτέλεσε ένα ορόσημο για το σχετικό ερευνητικό ενδιαφέρον.1 Έκτοτε ιστορικοί, αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι ασχολήθηκαν συστηματικά με τις ελληνικές πόλεις, ερευνώντας τις οικονομικές δομές, τα δημογραφικά χαρακτηριστικά, την κοινωνική σύνθεση και οργάνωση, τις υποδομές, τους αστικούς θεσμούς, την οργάνωση του χώρου και τη μορφολογία. Έχει δοθεί έμφαση σε μεμονωμένες πόλεις, πολλές από τις οποίες έχουν μελετηθεί σε βάθος από τους ερευνητές: η Θεσσαλονίκη, η Αθήνα, η Τρίπολη, η Πάτρα, η Ερμούπολη, ο Πειραιάς, ο Βόλος έχουν διαμορφώσει πια τις δικές τους ιδιαίτερες βιβλιογραφίες. Λιγοστές μελέτες μελετούν τις ελληνικές πόλεις σε συγκριτική διάσταση και σε ευρύτερα περιφερειακά πλαίσια, εξετάζοντας λ.χ. τον εκσυγχρονισμό των οθωμανικών πόλεων στην ύστερη οθωμανική περίοδο, τη μετάβαση στη νεωτερικότητα, όπως αυτή διαμορφώθηκε μέσα από τους οικοδομικούς κανονισμούς του Τανζιμάτ.2 Ένας συλλογικός τόμος το 2009, με τη συμβολή κυρίως αρχαιολόγων, τεκμηρίωσε αρκετά από τα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία και οικοδομήματα στην ελληνική επικράτεια,3 ενώ η ανάπτυξη των οθωμανικών σπουδών συνέβαλε ευρύτερα στην εντατικότερη αξιοποίηση των οθωμανικών πηγών για τον ελληνικό και βαλκανικό χώρο. Εντούτοις, από τα ζητούμενα της έρευνας στην ελληνική ιστοριογραφία για τις πόλεις παραμένει η ανάδειξη της σχέσης του υλικού στοιχείου με αυτό της κοινωνίας, των ανθρώπων που τη συγκροτούν.4
[…]
Η Λήδα Παπαστεφανάκη διδάσκει σύγχρονη ελληνική ιστορία στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορίας, Νεοελληνική πόλη – Οθωμανικές κληρονομιές και ελληνικό κράτος, τ. Α΄-Β΄, Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 1985.
2. Αλέκα Καραδήμου Γερόλυμπου, Μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Οι βορειοελλαδικές πόλεις στην περίοδο των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων, εκδ. Τροχαλία, Αθήνα 1997.
3. Η οθωμανική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Υπουργείο Πολιτισμού, Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, Αθήνα 2009.
4. Βλ. και Χρήστος Λούκος, «Προλογικό σημείωμα», Πρακτικά Β΄ Διεθνούς Συνεδρίου Η πόλη στους νεότερους χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις (19ος-20ός αι.), Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, Αθήνα 2000, σ. 11-15.
