Τχ. 158-159
Γιώργος Παπαοικονόμου
Το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στο σκέπτεσθαι και το πράττειν είναι ακανθώδες. Κι όμως, η Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου, με αφετηρία, κατά κύριο λόγο, την εξαιρετική μετάφραση και εισαγωγή της στο δοκίμιο της Hannah Arendt Περί Βίας, αλλά και με άλλα κείμενα, εκδοθέντα ή υπό έκδοση, προσφέρει λαμπρά δείγματα μιας κάποιας σύζευξης των κορυφαίων αυτών δραστηριοτήτων. Το συζητούμενο βιβλίο επισφραγίζει αυτή ακριβώς την πολύχρονη διανοητική πορεία.
Πορεία που εμπνέει, νομίζω, την εξομολογητική δήλωση της συγγραφέως στις πρώτες του σελίδες. Χάρη στις προσεγγίσεις της Hannah Arendt (εφεξής H.A.), και με ορόσημο τη συγγραφή του εν λόγω βιβλίου, «ομολογώ», γράφει η συγγραφέας, «ότι απώλεσα τη γνωστή μακαριότητα του μελετητή της φιλοσοφίας, εφόσον η τελευταία έχασε πια, για μένα, την αθωότητά της» (σ. 17).
Τι σημαίνει αυτό; Δεν είναι μόνον ότι, όπως υποδηλώνεται στον τίτλο, η Δυτική φιλοσοφική παράδοση εξώθησε στη «λησμονιά» μια άλλη παράδοση, πλούσια σε αυθεντικές πολιτικές εμπειρίες. Δεν είναι, επίσης, το γεγονός ότι, δυνάμει αυτής της λήθης, η Δυτική φιλοσοφική παράδοση απεδείχθη ανίκανη να αποτρέψει τις τραγικές εμπειρίες του 20ού αιώνα. Τα παραπάνω είναι, πράγματι, εξαιρετικά σοβαροί λόγοι για να απωλέσει η φιλοσοφία την «αθωότητά» της. Και ναι, η συγγραφέας αναλύει σε βάθος αυτούς τους λόγους. Εξάλλου, τα σχετικά αποσπάσματα δίνουν την εντύπωση ότι η Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου δεν ανασυγκροτεί απλώς την αρεντική αναμέτρηση με το ολοκληρωτικό σύστημα ή την αρεντική κατάδυση στα «εμβύθια νοήματα» (σ. 87) –όπως τόσο όμορφα γράφει– του παρελθόντος της αθηναϊκής πόλεως ή της ρωμαϊκής res publica. Με άλλα λόγια, η συγγραφέας δεν συντάσσει μια μελέτη «για» την H.Α. Αντίθετα, αναμετριέται και καταδύεται «παρέα» μ’ εκείνη – ώρες ώρες με αιχμηρότερα εργαλεία και σε μεγαλύτερα βάθη, τολμώ να πω.
Εντούτοις, υποψιάζομαι ότι τούτη η εξομολόγηση, παρόλο που συνυφαίνεται με τα παραπάνω, υπαινίσσεται κάτι ακόμη πιο βαθύ και ριζοσπαστικό – ακόμη και θαρραλέο. Κάτι που νομίζω ότι συνιστά το βασικό μοτίβο αυτού του βιβλίου.
[…]
Ο Γιώργος Παπαοικονόμου είναι υποψήφιος διδάκτωρ πολιτικής φιλοσοφίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ.
