Γιάννης Σταυρακάκης
τχ. 140-141
Σήμερα ο λαϊκισμός φαίνεται πως έχει επιστρέψει σταθερά στην ατζέντα. Μια σειρά από πρόσφατα γεγονότα έχουν σοκάρει και σκανδαλίσει τις παγκόσμιες δημόσιες σφαίρες, προκαλώντας ανησυχία για το μέλλον της δημοκρατίας και σύγχυση σε ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους και πολίτες. Το ιταλικό δημοψήφισμα και το δημοψήφισμα για τη συμμετοχή της Μεγάλης Βρετανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και, με πιο έντονο τρόπο, η νίκη του Donald Τrump στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ το 2016 αποτελούν μόνο τα πιο πρόσφατα από μια σειρά γεγονότων που ανέδειξαν τον «λαϊκισμό» σε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα θέματα στη σύγχρονη πολιτική και ακαδημαϊκή σφαίρα. Πρόεκυψαν, έτσι, σημαντικό νέο ερευνητικό υλικό και μια νέα ώθηση στο εύρος και τον αντίκτυπο της έρευνας του λαϊκισμού. Εντούτοις, έχουν δημιουργηθεί, επίσης, μεγάλες προκλήσεις που απαιτούν επείγουσα προσοχή. Σε ό,τι ακολουθεί, θα ασχοληθώ με τρεις τέτοιες προκλήσεις (αναστοχαστικότητα, ορισμός, τυπολογία) από τη σκοπιά της ανάλυσης λόγου. Εκκινώντας από μια οπτική διπλής ερμηνευτικής σχετικά με την αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ακαδημαϊκή θεωρητικοποίηση και τον πολιτικό προσανατολισμό, θα καταλήξω στη διατύπωση ενός κρίσιμου θεωρητικο-πολιτικού διλήμματος που οι ερευνητές του λαϊκισμού αντιμετωπίζουν σήμερα.
Κριτικός αναστοχασμός
Ένα πλήθος ετερογενών και ακόμα και αντιθετικών φαινομένων μελετώνται σήμερα υπό την ετικέτα του λαϊκισμού: από την Ευρωπαϊκή άκρα Δεξιά στις –μεταξύ άλλων χωρών– Γαλλία, Αυστρία και Ολλανδία και τις ανελεύθερες κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Πολωνίας από τη μια πλευρά, έως τον Bernie Sanders, το λεγόμενο Ροζ Κύμα των αριστερών λαϊκιστικών κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής και τους συμπεριληπτικούς λαϊκισμούς του Ευρωπαϊκού Νότου, που πυροδοτήθηκαν από τη σκληρή ορντο-φιλελεύθερη διαχείριση της ευρωπαϊκής κρίσης, από την άλλη. Πολύ συχνά τα κινήματα, τα κόμματα, οι ηγέτες και οι λόγοι υπό εξέταση φαίνεται να μην έχουν κανένα ή πολύ λίγα κοινά στοιχεία, καθώς εκτείνονται από τη ριζοσπαστική Αριστερά έως το ριζοσπαστικά δεξιό άκρο του πολιτικού φάσματος και από εξισωτικές έως αυταρχικές κατευθύνσεις. Όμως, ένα πράγμα είναι προφανώς σίγουρο. Φαίνεται να προκαλούν έκπληξη. Κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης, κατεστημένες πολιτικές δυνάμεις και ακαδημαϊκοί γρήγορα καταγγέλλουν τη σκανδαλώδη φύση τους: εντελώς ξαφνικά το αδιανόητο φαίνεται να συμβαίνει. Ο λαϊκισμός θεωρείται ότι παραβιάζει ή καταπατά τον κατεστημένο/καθιερωμένο τρόπο με τον οποίο γίνεται κανονικά, ορθολογικά και επαγγελματικά η πολιτική.
[…]
Ο Γιάννης Σταυρακάκης είναι καθηγητής Ανάλυσης Πολιτικού Λόγου στο ΑΠΘ.
