Θεόδωρος Πελεκανίδης
τχ. 137
Αυτό που αποκαλούμε μεταμοντέρνα φιλοσοφία της ιστορίας αποτελεί κυρίως μια κριτική στην κλασική ιστοριογραφία, όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά τις αρχές του 19ου αιώνα, καθώς και στις διάφορες ιστορικές θεωρίες που βασίστηκαν σε αυτήν. Η μεταμοντέρνα φιλοσοφία της ιστορίας είναι η πιο σημαντική ίσως και η πιο πειστική από τις ιστορικές θεωρίες του 21ου αιώνα, καθώς δεν αρκείται στο να σχολιάζει και να ασκεί κριτική σε πλευρές, μόνο, των ιστοριογραφικών μοντέλων που υιοθετήθηκαν από τις διάφορες ιστοριογραφικές σχολές, αλλά είναι περισσότερο ολιστική και διαθέτει τους παρακάτω τέσσερις κεντρικούς άξονες.
Πρώτα απ’ όλα, εισάγει τη λεγόμενη «γλωσσική στροφή» στις ιστορικές επιστήμες. Το φιλοσοφικό αυτό ρεύμα επιχείρησε να αναδείξει τη σχέση μεταξύ της φιλοσοφίας και της γλώσσας, δίνοντας διαφορετική διάσταση στη διάκριση μεταξύ της αναλυτικής και της εμπειρικής γνώσης. Ο Αμερικανός ιστορικός Hayden White ήταν ο πρώτος που με το βιβλίο του Metahistory, the Historical Imagination in Nineteenth Century Europe υιοθέτησε αυτή την άποψη και υποστήριξε ότι το ιστορικό κείμενο δεν έχει ουσιαστική διαφορά ως προς τη δομή του, από τη μυθιστορηματική γραφή· γράφοντας, μάλιστα, ότι «δεν υπάρχει αυτό που λέμε πραγματική ιστορία. Οι ιστορίες λέγονται ή γράφονται, δεν ανακαλύπτονται», άνοιξε μια πολύ μεγάλη συζήτηση ως προς την αντικειμενικότητα της ιστορικής επιστήμης.
Δεύτερον, είναι μια προσπάθεια των λεγόμενων μεταμοντέρνων θεωρητικών και ιστορικών να αποδομήσουν βασικές έννοιες της ιστορίας, όπως αυτές έχουν επιστημονικά διαμορφωθεί. Τούτο επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της αναδιατύπωσης ερωτήσεων που αφορούν κεντρικά προβλήματα της ιστορικής θεωρίας και τα οποία έχουν ήδη συζητηθεί στο παρελθόν, όπως η σχέση μεταξύ της υποκειμενικής άποψης του/της ιστορικού και της δυνατότητας να υπάρχει αντικειμενικότητα στα συμπεράσματά του/της.
Τρίτον, ασχολείται με συγκεκριμένα ιστορικά ζητήματα και πτυχές ζητημάτων με τα οποία η μοντέρνα φιλοσοφία της ιστορίας (θετικιστική, μαρξιστική κ.τ.λ.) ποτέ δεν καταπιάστηκε. Τέτοια μπορεί να είναι τα προβλήματα αναπαράστασης ιστορικών φαινομένων για τα οποία υπάρχουν ελάχιστες πηγές, ή άλλων για τα οποία η παραδοσιακή μέθοδος ανάλυσης των πηγών δεν επαρκεί (χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των μαρτυριών των επιζώντων του Ολοκαυτώματος, όπου χρειάζονται πολλά εργαλεία προκειμένου να αντληθεί ο πυρήνας της γνώσης που μπορούν να δώσουν).
[…]
Ο Θεόδωρος Πελεκανίδης είναι διδακτορικός φοιτητής ιστορίας στο Humboldt Universität του Βερολίνου.
