Συζήτηση με αφορμή το βιβλίο της Béatrice Hibou, Η γραφειοκρατικοποίηση του κόσμου στη νεοφιλελεύθερη εποχή, μτφρ. Β. Πατσογιάννης, επιμ. Γ. Κτενάς, εκδ. Πλήθος, Αθήνα 2024, 310 σ.
Τχ. 164-165
Μπεατρίς Ιμπού, Βίκυ Ιακώβου, Γιάννης Φλυτζάνης, Δημήτρης Χριστόπουλος
Η συζήτηση που ακολουθεί περιλαμβάνει τις τοποθετήσεις και τις ερωτήσεις των συμμετεχόντων καθώς και τις απαντήσεις της συγγραφέα στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου της που διεξάχθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2025 στο βιβλιοπωλείο Επί λέξει, με συντονιστή και διερμηνέα τον Γιάννη Κτενά.
Τη μετάφραση των απαντήσεων της Μπεατρίς Ιμπού έκανε ο Γιάννης Κτενάς. Την επιμέλεια της συζήτησης έκανε η Βίκυ Ιακώβου. Οι παραπομπές στις σελίδες του βιβλίου δίνονται εντός παρενθέσεων στο κυρίως κείμενο.
Γιάννης Φλυτζάνης: Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω τις εκδόσεις Πλήθος και τον Γιάννη Κτενά για την ιδιαίτερα τιμητική πρόσκλησή τους να συμμετάσχω σε αυτή τη συζήτηση με την Μπεατρίς Ιμπού για το βιβλίο της Η γραφειοκρατικοποίηση του κόσμου στη νεοφιλελεύθερη εποχή. Είναι η δεύτερη εκδήλωση στην οποία μιλώ για το συγκεκριμένο βιβλίο και ζητώ συγγνώμη για τις ενδεχόμενες επαναλήψεις. Θα ξεκινήσω με όσα κρίνω ως προτερήματα του βιβλίου και εν συνεχεία θα απευθύνω στη συγγραφέα κάποια ερωτήματα.
Η Ιμπού επισημαίνει ότι στον καπιταλισμό στην πιο σύγχρονη μορφή του, δηλαδή στον χρηματοπιστωτικό νεοφιλελευθερισμό, γραφειοκρατία και επιχείρηση δεν είναι αντίπαλες. Υπογραμμίζει με επιτυχημένο τρόπο την ευρύτερη λογική της ενότητας των δύο τελευταίων και όχι της μεταξύ τους αντιπαλότητας, παρότι στις πιο διαδεδομένες περιγραφές του οικονομικού μας κόσμου οι δύο πόλοι συχνά αντιπαρατίθενται∙ ένα από τα βασικά εξάλλου συνθήματα του νεοφιλελευθερισμού είναι η εναντίωση στη γραφειοκρατία (αναρχοκαπιταλισμός). H Ιμπού καταδεικνύει πειστικά ότι όσο περισσότερο απορρυθμίζουμε τόσο περισσότερο γραφειοκρατικοποιούμε. Η αγοραιοποίηση του κόσμου μας δεν είναι κάτι το φυσικό, αλλά αναπτύσσεται ιστορικά σε στενή συνέργεια με τη γραφειοκρατία. Όπως μας υπενθυμίζει εξάλλου και ο Μισέλ Φουκώ (M. Foucault), η ανταγωνιστική αγορά στον νεοφιλελευθερισμό «δεν οφείλει τα αποτελέσματά της σε μια προτεραιότητα της φύσης», καθώς «η διακυβέρνηση [είναι εκείνη που] πρέπει να συνοδεύσει απ’ άκρου εις άκρον μια οικονομία της αγοράς».[1] Κατά συνέπεια, «το νομικό διαπλάθει το οικονομικό».[2] Η Ιμπού εστιάζει σε μια νεοφιλελεύθερη γραφειοκρατία που δεν στηρίζεται σε αφηρημένες και καθολικές αρχές, αλλά σε διακυβερνητικές τακτικές που υποκειμενοποιούν και ομογενοποιούν: στο βιβλίο αναδύεται μια απέραντη επικράτεια νορμών, όπου οι κανόνες δεν εκλείπουν, αλλά αφενός εντάσσονται στους πολλαπλούς τρόπους ρύθμισης −οι οποίοι περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων ήπιο δίκαιο, πρακτικές πιστοποίησης, πρότυπα καλής διαχείρισης− και αφετέρου παράγονται πέρα από την τυπική κοινοβουλευτική διαδικασία, μέσα από τους επιμέρους αστερισμούς των ιδιωτικών συμφερόντων (νομικά γραφεία, funds, εταιρείες παροχής λογιστικών υπηρεσιών, οργανισμούς αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας).
Η Μπεατρίς Ιμπού είναι διευθύντρια ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) της Γαλλίας και εργάζεται στο Institut d’études politiques του Παρισιού (γνωστό ως Sciences Po).
Η Βίκυ Ιακώβου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.
Ο Γιάννης Κτενάς είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, όπου και διδάσκει πολιτική φιλοσοφία και κοινωνική θεωρία.
Ο Γιάννης Φλυτζάνης είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, όπου και διδάσκει κοινωνική θεωρία και δίκαιο. Παράλληλα, διδάσκει κριτική θεωρία στο Τμήμα Φιλοσοφίας του ίδιου πανεπιστημίου.
Ο Δημήτρης Χριστόπουλος είναι καθηγητής πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.
- Michel Foucault, Η γένεση της βιοπολιτικής. Παραδόσεις στο Κολλέγιο της Γαλλίας (1978-1979), εκδ. Πλέθρον, Αθήνα, 2012, σ. 126-127. ↑
- Αυτ., σ. 154. ↑
