Για το βιβλίο: Saidiya Hartman, Wayward Lives,Beautiful Experiments: Intimate Histories of Riotous Girls, Troublesome Women and Queer Radicals, W.W. Norton, Νέα Υόρκη 2019.
Αντιγόνη Σαμέλα
Τχ. 150-151-152
«Η ομορφιά είναι ένας τρόπος δημιουργίας δυνατοτήτων ακόμα και στον όμοιο
με φυλακή περιφραγμένο χώρο του γκέτο». Saidiya Hartman
«Είναι καλύτερο να πεθάνεις αγωνιζόμενη ενάντια στην αδικία παρά
να πεθάνεις σαν σκυλί ή ποντίκι στη φάκα».Ida Wells (1862-1931), δημοσιογράφος, ακτιβίστρια
«Στις 835 ώρες συνομιλίας που είχε με τους 5.000 κατοίκους του έβδομου
διαμερίσματος της πόλης της Φιλαδέλφειας, ο W.E.B. Du Bois ρωτήθηκε: “Για ποιον λόγο μας μελετάς; Μάλλον θα ’ταν καλύτερο να μελετήσεις τους λευκούς· αυτοί χρειάζεται ν ’αλλάξουν”».
Τα πρώτα ψήγματα του είδους της δυνητικής ιστορίας (potential history) θα μπορούσαν να ανιχνευτούν στη βιογραφία του 4ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τον Arnaldo Momigliano, οι βιογράφοι του Σωκράτη δεν προσπάθησαν τόσο να συλλάβουν τα realia της ζωής του φιλοσόφου όσο τις δυνατότητές της: Πειραματίστηκαν ανάμεσα στην ιστορία και τη μυθοπλασία με τον «Σωκράτη οδηγό σε περιοχές που μέχρι τότε είχαν μείνει ανεξερεύνητες», με στόχο τη συγκρότηση κριτηρίων αξιολόγησης που θα επέτρεπαν τη διάκριση της ανώτερης αλήθειας από τις κίβδηλες απομιμήσεις της.1
Οι θραυσματικές βιογραφίες της Saidiya Hartman επίσης συμπλέκονται με αλήθειες διαμετρικά αντίθετης ηθικής και επιστημολογικής τάξης: η λειψή και συχνά παραποιημένη αλήθεια του αρχείου υπονοεί την ιστορία του βιογραφούμενου υποκειμένου αποφατικά: αποκόμματα εφημερίδων, αρχεία σωφρονιστικών ιδρυμάτων, αστυνομικά δελτία και δικαστικά πρακτικά αντικειμενοποιούν, αποσιωπούν, επιβάλλουν την ανωνυμία ή εξαφανίζουν το πρόσωπο των μαύρων γυναικών των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα.
Έναυσμα για τη συγγραφή του βιβλίου έδωσε μια εικόνα γυμνού μαύρου κοριτσιού σε στάση οδαλίσκης. Η φωτογραφία, που την τράβηξε γύρω στο 1880 ο Thomas Eakins, απεικονίζει τα στερεότυπα μιας εποχής και ταυτόχρονα την προσπάθεια του απρόθυμου μοντέλου να ξεφύγει από τον εγκλωβισμό τους: Το πρόωρα ώριμο βλέμμα της ίσως προδίδει την δυσαρέσκειά της για τον ρόλο της πόρνης που ποιος ξέρει πώς την έπεισαν να υποδυθεί.2
Για να μπορέσει η ιστορικός να ιχνηλατήσει τον χαμένο ορίζοντα των προσδοκιών της κοπέλας που της έχουν στερήσει το όνομα, ακολουθεί τη μέθοδο του λογοτέχνη Claude McKay.
[…]
Η Αντιγόνη Σαμέλα είναι ιστορικός-κοινωνιολόγος.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Arnaldo Momigliano, The Development of Greek Biography, Harvard University Press, Κέιμπριτζ ΜΑ, 1971.
2. Hartman: Wayward Lives, ό.π., σ. 13-15. Για τον οριενταλισμό του Eakins και τη συμμόρφωσή του στα φυλετικά στερεότυπα της εποχής, βλ. Alan C. Braddock, «Eakins, Race and Ethnographic Ambivalence», Winterthur Portfolio 33 (1998), σ. 141-142, 153.
