Σπύρος Κακουριώτης
Τχ. 153-154
Την 1η Σεπτεμβρίου 1972, ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Θανάσης Παπαγεωργίου παίρνει στα χέρια του την υπ’ αριθ. γενικού πρωτοκόλλου 21010/9560, και αριθ. ειδικού πρωτοκόλλου 1298, άδεια του αρμόδιου Τμήματος Ελέγχου Δημοσίων Θεαμάτων και Ακροαμάτων της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών περί «αναβιβάσεως από της σκηνής του θεάτρου Στοά (Ζωγράφου) του θεατρικού έργου πρόζα[ς] υπό τον τίτλον Άσμα για το σκιάχτρο της Λουσιτανίας του συγγραφέως Πέτερ Βάις, μετάφρασις Θ. Φραγκοπούλου, υπό τον όρον όπως τηρηθούν αι εν τω κειμένω σημειούμεναι διαγραφαί, ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟΝ δι’ ανηλίκους κάτω των 16 ετών».
Έξι μήνες αργότερα, στις 27 Φεβρουαρίου 1973, το έργο θα κάνει πρεμιέρα στη σκηνή του θεάτρου Στοά. Παρά την τήρηση των «σημειουμένων διαγραφών», σκηνοθέτης και ηθοποιοί ανακάλυψαν «πολλούς τρόπους για να λέ[ν]ε, χωρίς λόγια, αυτό που είχαν περικόψει». Το αποτέλεσμα ήταν η παράσταση να αποτελέσει πόλο έλξης του φοιτητικού και ευρύτερα νεανικού κοινού, αλλά και να επιτηρείται στενά από την Ασφάλεια, μέσα και έξω από το θέατρο. Στις 16 Νοεμβρίου 1973 το θέατρο θα κλείσει προσωρινά, ενώ μια μέρα πριν το ιωαννιδικό πραξικόπημα, στις 24 Νοεμβρίου, «η από σκηνής αναβίβασις του έργου» θα απαγορευτεί «καθ’ άπασαν την Επικράτειαν», «διά λόγους γενικωτέρας φύσεως»· πέντε μέρες αργότερα, στις 29 Νοεμβρίου, θα επιτραπεί και πάλι, για να ολοκληρώσει τις παραστάσεις στο τέλος του έτους, χωρίς άλλες οχλήσεις πλην της διαρκούς επιτήρησης.
Οι περικοπές του έργου του Πέτερ Βάις (Peter Weiss, 1916-1982) δεν αποτελούν μια κραυγαλέα περίπτωση λογοκρισίας, όπως αυτή που υπέστη, για παράδειγμα, ο Γιώργος Μιχαηλίδης και το έργο του Αυτοψία, όταν, έπειτα από έξι παραστάσεις στο Θέατρο Όρβο, τον Δεκέμβριο του 1970, η αστυνομία εισέβαλε στο θέατρο απαγορεύοντας στους ηθοποιούς να την παρουσιάσουν. Δεν αφορά καν μια εκ των προτέρων ολική απαγόρευση, όπως συχνά συνέβαινε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, ιδίως για τις παραστάσεις αθηναϊκών θιάσων στην επαρχία.
Γιατί, λοιπόν, να ασχοληθεί κανείς με την περικοπή 66 στίχων από το Σκιάχτρο; Ο λόγος που την κάνει ενδιαφέρουσα, πιστεύω, είναι ότι αποτελεί μια καθημερινή, συνηθισμένη περίπτωση, μέσα από την οποία αποτυπώνονται τα όρια της χουντικής λογοκρισίας κατά την περίοδο της ελεγχόμενης «φιλελευθεροποίησης» (αλλά και τα όρια αυτής της τελευταίας) και αναδεικνύονται οι τρόποι με τους οποίους παιζόταν το παιγνίδι της γάτας με το ποντίκι ανάμεσα σε λογοκριτικό μηχανισμό, καλλιτέχνες και κοινό, διαμορφώνοντας, παρά το δικτατορικό καθεστώς (ή, μάλλον, εξαιτίας του…), παραστάσεις πολιτικού θεάτρου που επικοινωνούσαν άμεσα με τα αντίστοιχα διεθνή ρεύματα.
[…]
Ο Σπύρος Κακουριώτης ασχολείται με το πολιτιστικό ρεπορτάζ στον τομέα του θεάτρου και των εικαστικών από τις σελίδες της εφημερίδας «Η Αυγή». Στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνεται η σύγχρονη ιστορία και οι αναπαραστάσεις της στο θέατρο και τις τέχνες
