Ευτύχης Πυροβολάκης
τχ. 122-123, σ. 135-140
Στο έργο του L’imprescriptible: Pardonner? Dans l’honneur et la dignité, όπου ο γάλλος φιλόσοφος Vladimir Jankélévitch διερευνά το κατά πόσο είναι δυνατή ή επιθυμητή η συγχώρηση των αποτρόπαιων εγκλημάτων του Ολοκαυτώματος, ισχυρίζεται αφοριστικά ότι «η συγχώρηση πέθανε στα στρατόπεδα του θανάτου». Αυτό που εννοεί, προφανώς, είναι ότι κανείς οφείλει όχι απλώς να μη λησμονήσει αλλά και να μη συγχωρήσει τη θηριωδία και τη βαρβαρότητα των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης. Τα φρικτά εγκλήματα που διεπράχθησαν κατά τη διάρκεια του Πολέμου επιτάσσουν το χρέος της μη συγχώρησης. Στο όνομα των θυμάτων, δεν πρέπει αλλά και δεν είναι δυνατόν να συγχωρήσει κανείς το ασυγχώρητο, τις ασύγγνωστες εγκληματικές πράξεις κατά της ανθρωπότητας, των οποίων τη φρικαλεότητα οι θύτες, σύμφωνα με τον Jankélévitch, ουδέποτε αποδέχθηκαν ή αναγνώρισαν.
Τα δύο σημαντικότερα κείμενα του Jacques Derrida για τη συγχώρηση, «Le siècle et le pardon» και Pardonner: l’impardonnable et l’imprescriptible, χαρακτηρίζει επίσης μια επίμονη αναφορά στο ασυγχώρητο, το οποίο όμως συναρθρώνεται, σε αντίθεση με τον Jankélévitch, με την έννοια της απροϋπόθετης συγχώρησης. Η συγχώρηση, ισχυρίζεται ο Derrida, δεν υπάρχει, η συγχώρηση είναι αδύνατη, ή όπως αινιγματικά γράφει, είναι δυνατή μόνο ως αδύνατη. Ο προκλητικός αυτός ισχυρισμός δεν αρνείται βέβαια το γεγονός των συγχωρητικών και απολογητικών πράξεων, οι οποίες αλίμονο εάν δεν λάμβαναν χώρα σε καθημερινή βάση. Απεναντίας, σηματοδοτεί ότι υπάρχει μια καταγωγική δομή εξαιτίας της οποίας η σημασία της συγχώρησης και της συγγνώμης δεν εξαντλείται στην εκπεφρασμένη πρόθεση του συγχωρούντος ή του μετανοούντος, και επομένως θα είναι πάντα δυνατόν να αμφισβητηθεί η ειλικρίνεια ή η αυθεντικότητα κάθε τέτοιου ενεργήματος. Η δομή αυτή, την οποία ο Derrida αποκαλεί «το ασυγχώρητο», διαιρεί εξ υπαρχής και εκ των έσω κάθε πράξη συγχώρησης και συγγνώμης.
Ο Ευτύχης Πυροβολάκης διδάσκει φιλοσοφία στο Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης.
