ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ
Τχ. 157
Για τους περισσότερους από μας, συμπεριλαμβανομένων, τολμώ να πω και των νομικών, ο Αδαμάντιος Κοραής είναι ο κατ’ εξοχήν διδάσκαλος του έθνους, ο πρωτεργάτης –μαζί με τον Ρήγα Φεραίο– της πνευματικής αναγέννησης, η οποία οδήγησε στην ίδρυση της Φιλικής Εταιρίας και, λίγο αργότερα, στην εθνεγερσία. Ακούραστος μεταφραστής και εκδότης κλασικών κειμένων, πρωταγωνιστής της μάχης κατά του γλωσσικού αρχαϊσμού και υπέρ μιας πιο προσιτής εκδοχής της ελληνικής γλώσσας, χαρακτηρίζεται συνήθως ως εξέχων φιλόλογος, ενδεχομένως και ως φιλόσοφος· ποτέ όμως ως νομομαθής.
Από το 1803, εν τούτοις, στον πρόλογό του στην ελληνική μετάφραση του περίφημου συγγράμματος του Μπεκαρία, Περί αμαρτημάτων και ποινών, ήταν ο πρώτος Έλληνας λόγιος που αναζήτησε επίμονα στο φυσικό δίκαιο τα φιλοσοφικά θεμέλια των δικαιωμάτων του ανθρώπου (1).
Φιλόλογος λοιπόν και φιλόσοφος, αφιέρωσε τη ζωή του στην παιδεία και την πνευματική αφύπνιση των υπόδουλων Ελλήνων, έως ότου, όταν τα γεγονότα τον ξεπέρασαν και ξέσπασε η επανάσταση, την οποία ο ίδιος ήθελε για αργότερα ώστε να εκπαιδευτεί και να προετοιμαστεί καλύτερα το έθνος, άρχισε να τον απασχολεί συστηματικά ένα ζήτημα που έως τότε δεν είχε τραβήξει το ενδιαφέρον του: και καλά βέβαια να αποτινάξει η Ελλάδα τον τούρκικο ζυγό όταν έρθει η ευλογημένη ώρα της λευτεριάς και της ανεξαρτησίας. Όμως, πώς θα έπρεπε να κυβερνηθεί από εκεί και πέρα; Και ακόμη, μήπως άραγε θα έπρεπε οι εξεγερμένοι Έλληνες, για λόγους τακτικής, να πείσουν τους Ευρωπαίους ότι δεν είναι κατσαπλιάδες ή έστω «ιακωβίνοι» –όπως ονομάζονταν εκείνα τα χρόνια στις ευρωπαϊκές αυλές οι πιο ακραίοι ριζοσπάστες– αλλά ότι μάχονται για να γευθούν και οι ίδιοι τα αγαθά του δικαίου και του πολιτισμού;
Για να δούμε ποιες απαντήσεις επακριβώς έδωσε ο Κοραής στα ερωτήματα αυτά τον Μάρτιο του 1821, όταν δηλαδή άρχισαν να φτάνουν στο Παρίσι τα νέα του ξεσηκωμού από την Ελλάδα, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε πώς σκεπτόταν εκείνη την περίοδο.
[…]
Ο Νίκος Κ. Αλιβιζάτος είναι ομότιμος καθηγητής συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Βλ. ήδη Νέστορα Κουράκη, «Το πρότυπο της ευνομούμενης πολιτείας στη σκέψη του Αδαμ. Κοραή», ΝοΒ, τ.70/2022, σ. 272 & επ.
