Γιώργος Φουρτούνης
τχ. 121, σ. 113-116
Το νέο βιβλίο του Αριστείδη Μπαλτά αποτελεί σημαντικό γεγονός. Βεβαίως επειδή αποτελεί ένα εκ κατασκευής διεθνές βιβλίο, γραμμένο από έναν άνθρωπο της φιλοσοφίας εμμενή στον ελληνικό χώρο, αλλά και επειδή, φέρνοντας τον Σπινόζα και τον Βιτγκενστάιν να συνομιλήσουν, δεν γεφυρώνει μόνο τρεις αιώνες, αλλά (το δυσκολότερο) επιχειρεί να καταλύσει μια συνάντηση δύο μονίμως ασύμμετρων φιλοσοφικών κόσμων. Μιλώ φυσικά για έναν «γαλλικό» πόλο, όπου διασταυρώνονται ο λεγόμενος δομισμός ή μετα-δομισμός με τη σχολή της ιστορικής επιστημολογίας, και τον «αγγλο-αμερικανικό» πόλο της λεγόμενης αναλυτικής φιλοσοφίας και, ειδικότερα, της ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης.
Βέβαια, ο Μπαλτάς δεν στοχεύει σε μια αθώα συνάντηση –η κίνησή του έχει ηγεμονικά στοιχεία, και ενέχει φιλοσοφική στρατηγική: βάζοντας τον Σπινόζα του και τον Βιτγκενστάιν να συνομιλούν για την εμμένεια, θέλει να παρεισάγει αυτή τη σπινοζική έννοια (που υπήρξε εξαιρετικά γόνιμη για τη γαλλική σκέψη) στην κυρίαρχη αγγλόφωνη φιλοσοφία, όπου συναντά μια αμήχανη ακατανοησία, ως εάν να ήταν ένας μάλλον σκοτεινός τρόπος να μιλήσει κανείς για κάτι τετριμμένο σήμερα: για το νεωτερικό επιστημονικό κοσμοείδωλο. Το βιβλίο του Μπαλτά, λοιπόν, γράφτηκε για να έχει αποτελέσματα στον φιλοσοφικό χώρο στον οποίο ήδη καταγράφεται. Σε όσα ακολουθούν, θα προσπαθήσω απλώς να υποδείξω έναν από τους τόπους όπου τέτοια αποτελέσματα μπορούν να αναμένονται: τη θεωρία της επιστήμης.
O Γιώργος Φουρτούνης διδάσκει φιλοσοφία στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.
