Τχ. 164-165
Γιάννης Καλαϊτζής
Υπάρχει μια τάση στη βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια να βρεθεί μία έννοια-κλειδί για την ανάλυση της υπάρχουσας κατάστασης, μία έννοια-εργαλείο διαφοροποιημένη λίγο-πολύ από αυτή που έμοιαζε να περικλείει τις βασικές συνιστώσες του πολιτισμικού μας παραδείγματος. Έτσι, αντί για την έννοια καπιταλισμός χρησιμοποιούνται νέες, όπως «κατασκοπευτικός καπιταλισμός»,[1] «τεχνοφεουδαρχία»,[2] «ψυχρή τρυφερότητα»,[3] «αμεσότητα»[4] και άλλες, που είτε επιδιώκουν να τονίσουν την ισχύ του δίπολου οικονομία-τεχνολογία στο σημερινό πεδίο είτε να συνδέσουν την ανάλυση των κοινωνικών σχέσεων με την αισθητική του παρόντος. Η πλειάδα αναζητήσεων για ένα νέο κύριο σημαίνον της σημερινής κατάστασης πραγμάτων είναι αποτέλεσμα της ασφυκτικής συμπερίληψης όλων των ρευμάτων του κοινωνικοπολιτικού γίγνεσθαι υπό τη σκέπη αυτού που εύστοχα ονομάστηκε Καπιταλιστικός Ρεαλισμός και «είναι περισσότερο μια διάχυτη ατμόσφαιρα, που επηρεάζει όχι μόνο την παραγωγή κουλτούρας αλλά και τη ρύθμιση της εργασίας και της εκπαίδευσης, και που δρα σαν ένα είδος αόρατου φράγματος που οριοθετεί τη σκέψη και τη δράση».[5] Η θεωρητική ανάγκη, δηλαδή, έρχεται ως αποτέλεσμα μιας κοινωνικής ανάγκης, προκύπτει από μια κοινωνία η οποία μοιάζει να βρίσκεται αντιμέτωπη με νέα ζητήματα (κλιματική αλλαγή, αύξηση του χάσματος μεταξύ των πλούσιων και των φτωχών, γεωπολιτική αστάθεια), τα οποία όμως συνεχίζουν να τοποθετούνται εντός του ίδιου συστήματος συντεταγμένων, που δεν είναι άλλο από την επικράτηση μιας (νεο)φιλελεύθερης υπερορθολογικότητας που αγκάλιασε μεγάλο κομμάτι του (δυτικού τουλάχιστον) κόσμου από τη δεκαετία του ’80 κι έπειτα.
Ο Γιάννης Καλαϊτζής είναι υποψήφιος διδάκτορας του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
- [1]Shoshana Zuboff, Η εποχή του κατασκοπευτικού καπιταλισμού, μτφρ. Γιώργος Μπέτσος, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα, 2020. ↑
- [2] Yianis Varoufakis, Technofeudalism: What Killed Capitalism, εκδ. Melville House Μπρούκλιν, 2024. ↑
- [3]Eva Illouz, Ψυχρή τρυφερότητα: η άνοδος του συναισθηματικού καπιταλισμού, μτφρ. Μαρία Στασινοπούλου, εκδ. Opposito, Αθήνα 2017. ↑
- [4]Anna Kornbluh, Immediacy or, The Style of Too Late Capitalism, Λονδίνο, εκδ. Verso, 2023. ↑
- [5] Mark Fisher, Καπιταλιστικός Ρεαλισμός, μτφρ. Θέμης Πανταζάκος & Γιάννης Γαλιάτσος, εκδ. Futura, Αθήνα, 2015, σ. 29. ↑
