Ζίγκμουντ Μπάουμαν
τχ. 136
Ο πολωνός κοινωνιολόγος Ζίγκμουντ Μπάουμαν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Leeds, πέθανε στις 9 Ιαν. 2017. Παρουσιάζουμε εδώ τα δύο τελευταία του κείμενα: μία συνέντευξη και ένα άρθρο που δημοσιεύτηκαν στην ιστοσελίδα Social Europe στις 14 και στις 16 Νοεμβρίου 2016 αντιστοίχως. Η συνέντευξη στον Giuliano Battiston δημοσιεύτηκε αρχικά στο ιταλικό περιοδικό L’Espresso στις 11 Νοεμβρίου 2016.
Θυμάμαι ακόμη έντονα αυτό, που με το πέρασμα του χρόνου, όλο και λιγότεροι άνθρωποι μπορούν να φέρουν στη μνήμη τους: τους λεκτικούς όρους που ο Νικίτα Χρουστσώφ, –έχοντας αποφασίσει να αποκαλύψει, να αποκηρύξει δημόσια και να καταδικάσει τα εγκλήματα του σοβιετικού καθεστώτος για να εμποδίσει την επανάληψή τους–, χρησιμοποίησε για να χαρακτηρίσει την ηθική τυφλότητα και την απανθρωπιά, που μέχρι τότε το σφράγιζαν: τα αποκάλεσε «λάθη και στρεβλώσεις» που διαπράχθηκαν από τον Ιωσήφ Στάλιν στην πορεία της επιτυχούς εφαρμογής μιας, επί της ουσίας, υγιούς, ορθής και βαθιά ηθικής πολιτικής.
Οι πολύωρες ομιλίες του Χρουστσώφ δεν άφηναν καθόλου χώρο για την παραμικρή υποψία ότι μπορεί να υπήρχε κάποια αδικία, αναξιοπρέπεια και ανήθικη κακοβουλία, που να νόθευαν και να δηλητηρίαζαν εξαρχής αυτή την πολιτική, και που –αν δεν εντοπίζονταν και δεν αναθεωρούνταν διεξοδικά– αναγκαστικά θα οδηγούσαν στις θηριωδίες, που τώρα καταγγέλλονταν και αποκηρύσσονταν. O Χρουστσώφ παρουσίασε την κανονική λειτουργία του συστήματος και μια σειρά από λάθη, που διαπράχθηκαν από έναν άνθρωπο, το πολύ-πολύ σε συνεργασία με ορισμένους άλλους, εξίσου δυνατόν να κατονομαστούν προσωπικά.
Θυμάμαι, επίσης, έντονα τις δημόσιες αντιδράσεις στις αποκαλύψεις του Χρουστσώφ. Κάποιοι άνθρωποι, αναθρεμμένοι, μαθημένοι και διαπαιδαγωγημένοι –τρόπος του λέγειν–, υπό την επίβλεψη του σοβιετικού υπουργείου της αλήθειας, αγκάλιασαν και αποδέχθηκαν, αν και όχι δίχως κάποια δυσφορία, την από τα πάνω διακήρυξη της διαδοχής. Πολλοί περισσότεροι άνθρωποι έκλαψαν, θρηνώντας για δεύτερη φορά το ιστορικό δράμα που ζούσαν, δράμα που τη φορά αυτή είχε υποβαθμιστεί στο επίπεδο των (απρόβλεπτων και σίγουρα αθέλητων) λαθών και παραβλέψεων, ενός, επί της ουσίας, αλάνθαστου και ακέραιου ανθρώπου που επιδίωκε έναν ανεπιφύλακτα ευγενή σκοπό. Όμως οι περισσότεροι άνθρωποι γέλασαν, αν και στο γέλιο αυτό ήταν ιδιαίτερα εύκολο να ακουστεί και η πικρία.
Δεν ανακαλώ όλα αυτά τα μακρινά, εν τέλει, γεγονότα απλώς και μόνο επειδή οι γέροι άνθρωποι, όπως εγώ, έχουν την τάση να αρέσκονται και να εθίζονται στις αναπολήσεις. Τα ανακαλώ επίσης, λόγω της ανατριχιαστικής ομοιότητάς τους προς τις αντιδράσεις των ηττημένων και των υποστηρικτών τους στο ηχηρό ράπισμα που δέχθηκαν η Χίλαρυ Κλίντον, το Δημοκρατικό Κόμμα που αντιπροσώπευε και οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές στις οποίες, με δική τους υπαιτιότητα, πρωτοστατούσαν και υπόσχονταν να συνεχίσουν μετά την εκλογική τους νίκη. Ακόμα και όροι, όπως «λάθη» ή «στρέβλωση», με τα ονόματα των υπαίτιων επιμελώς καταγεγραμμένα, επέχουν, και στις δύο συγκρινόμενες αντιδράσεις, τη θέση απόλυτης –επαρκούς και ικανοποιητικής– εξήγησης.
Μτφρ. Γιώργος Περτσάς
