ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΠΑΥΛΟΥ
Τχ. 157
Το φθινόπωρο του 2020 οι Εκδόσεις Πεδίο κυκλοφόρησαν τον εξαιρετικά προσεγμένο συλλογικό τόμο Μουσικές Κοινότητες στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. Εθνογραφικές Ματιές και Ακροάσεις με εισαγωγή και επιμέλεια της Ασπασίας Θεοδοσίου και της Ελένης Καλλιμοπούλου. Η χαλεπή χρονιά που πέρασε δεν έδωσε πολλές ευκαιρίες για την παρουσίαση του αξιέπαινου αυτού εκδοτικού εγχειρήματος, γεγονός που καθιστά ακόμα πιο αναγκαία μια βιβλιοπαρουσίαση, την οποία με μεγάλη μου χαρά ανέλαβα να γράψω, αφότου διάβασα απνευστί το εν λόγω βιβλίο.
Οι επιμελήτριες φιλοξενούν στον τόμο έρευνες νέων Ελλήνων επιστημόνων από τον χώρο της εθνομουσικολογίας, της ανθρωπολογίας, της μουσικολογίας και άλλων παρεμφερών κλάδων. Επιλέγουν να «στεγάσουν» τις εθνογραφικές «ματιές» και «ακροάσεις» κάτω από την έννοια της κοινότητας, της οποίας τη θεωρητική θεμελίωση και την κριτική που έχει αναπτυχθεί αναπτύσσουν σε μια πλούσια και πυκνογραμμένη εισαγωγή (Θεοδοσίου/Καλλιμοπούλου 2020: 13-65). Προτείνουν την αναθεώρηση της έννοιας της κοινότητας προτάσσοντας τη μουσική και τη μουσικοτροπία, ως ένα πεδίο ενεργοποίησης των δυναμικών της κοινότητας και ως βάση συγκρότησής της. Ο τόμος αποτελείται από δεκαπέντε εθνογραφικές μελέτες της μουσικής σε διαφορετικούς χώρους/τόπους. Άλλοτε η έννοια της κοινότητας προβάλλει στο προσκήνιο της ανάλυσης κι άλλοτε βρίσκεται στο παρασκήνιο, αναλόγως της ερμηνευτικής εστίασης που επιλέγει ο κάθε συγγραφέας.
Οι εθνομουσικολόγοι Νίκος Πουλάκης και Γιώργος Μανουσέλης παρουσιάζουν δύο μελέτες περίπτωσης από τον χώρο της έντεχνης δυτικής μουσικής, το μουσικό σύνολο Ergon Ensemble και τον πολιτιστικό οργανισμό της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Μέσω εθνογραφικής έρευνας διερευνούν τους τρόπους που οι καλλιτέχνες και οι φορείς επέλεξαν να διαχειριστούν την οικονομική κρίση, διαπιστώνοντας ότι «μια πολύμορφη δυναμική δημιουργήθηκε, καθώς υπήρχε μεν η αίσθηση ενός συνεχούς ανταγωνισμού ανάμεσα στους καλλιτέχνες, ήταν δε κυρίαρχη και η διάθεση για νέους σχηματισμούς, οι οποίοι δυνητικά θα οδηγούσαν σε κάποιας μορφής έξοδο από την κρίση» (Πουλάκης/Μανουσέλης 2020: 94).
Η Ασπασία Θεοδοσίου (ανθρωπολόγος) και η Ελένη Καλλιμοπούλου (εθνομουσικολόγος) στις επιτόπιες έρευνές τους στο Μουσικό Εργαστήριο «Λαβύρινθος» στην Κρήτη και στο «Μουσικό Χωριό» στο Πήλιο, προτείνουν να σκεφτούμε και τις δύο περιπτώσεις ως «διεθνικές κοινότητες πρακτικής», λόγω των ανθρώπων/μουσικών που συμμετέχουν σε αυτές, της ποικιλομορφίας των μουσικών που εκπροσωπούνται και κυρίως λόγω του τρόπου του σχετίζεσθαι. Όπως γράφουν χαρακτηριστικά: «Μέσα από τα εθνογραφικά μας παραδείγματα καταδείχθηκε μια ποικιλία διαφορετικών στάτους πέρα του νεοφώτιστου και του ειδήμονα, καθώς επίσης ότι η αίσθηση communitas, όταν προκύπτει στο πλαίσιο διεθνικών κοινοτήτων πρακτικής, δεν έχει πάντα την ίδια ποιότητα ή μορφή» (Θεοδοσίου/Καλλιμοπούλου 2020: 128-129).
[…]
H Μαρία Παπαπαύλου είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εθνομουσικολογίας-Μουσικές της Μεσογείου στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
