Θάνος Λίποβατς
τχ. 145-146
Ι. Το ανοίκειο στον 20ό και 21ο αιώνα
Ο πόλεμος του 1914-18 και οι συνέπειές του αποτέλεσαν το κατεξοχήν τραυματικό γεγονός και τη θεμελιακή κρίση της ύστερης νεωτερικότητας, καθώς και την αρχή του τέλους της ευρωπαϊκής ηγεμονίας στον κόσμο. Η νέα γενιά των διανοουμένων διαπίστωσε το τέλος της κυριαρχίας της φιλελεύθερης αστικής και της σοσιαλδημοκρατικής ιδεολογίας της γραμμικής προόδου της ιστορίας, η οποία απορροφά και αποσιωπά κάθε ρωγμή και κάθε αποτυχία στις προσδοκίες των υποκειμένων, τόσο στο ατομικό όσο και στο συλλογικό επίπεδο.
Ο Franz Rosenzweig, όπως και άλλοι νέοι διανοητές της γενιάς του, (εβραίοι, χριστιανοί και αθεϊστές), άσκησε ριζική κριτική στον μέχρι τότε αισιόδοξο ορθό Λόγο που κινεί την ιστορία, ο οποίος χαρακτηρίζεται από τις έννοιες της συνέχειας, της αιτιοκρατίας, της (εξελικτικής, συσσωρευτικής, ασυμπτωτικής και ποσοτικής) προόδου, της εμμενούς σωτηρίας και της εκλογίκευσης του κακού. Εδώ, η χρονική στιγμή του παρόντος είναι φευγαλέα και ασήμαντη εμπρός στο μέλλον και απωθεί το παρελθόν.
Όχι μόνο στη φιλελεύθερη ουτοπία αλλά και στη διαλεκτική σκέψη του Hegel και του Marx, η χρονικότητα χαρακτηρίζεται από την κατηγορία της αναγκαιότητας. Ο Rosenzweig τόνισε, δε, ότι ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν αποτέλεσε πλέον μία στιγμή της διαλεκτικής του πνεύματος στον Hegel, υπήρξε μία καθαρή καταστροφή, μία κακή ρήξη της εγελιανής έννοιας της παγκόσμιας ιστορίας, την οποία ξεπέρασε «ολοκληρωτικά». Οι ολοκληρωτισμοί και οι μαζικές εξοντώσεις ανθρώπων είναι συνέπεια της φετιχοποίησης του έθνους, της ράτσας και της κοινωνικής τάξης μετά το 1880, κάτι που δεν υπάρχει ακόμα στον Hegel.
[…]
Ο Θάνος Λίποβατς είναι ομότιμος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
