Michel Foucault
τx. 134-135
Ο τίτλος ακούγεται επιτηδευμένος, το ξέρω. Όμως, υπάρχει λόγος γι’ αυτό. Από τον 19ο αιώνα, η δυτική σκέψη δεν σταμάτησε ποτέ να διερευνά κριτικά τη σχέση του ορθού λόγου –ή της έλλειψής του– με τις πολιτικές δομές. Κατά συνέπεια, είναι απόλυτα ανάρμοστο να αναλάβουμε, για μία ακόμη φορά, ένα τόσο αχανές εγχείρημα. Η πληθώρα των προγενέστερων αποπειρών εγγυάται ωστόσο από μόνη της ότι κάθε νέο εγχείρημα θα είναι το ίδιο επιτυχές με τα προηγούμενα ή, σε κάθε περίπτωση, ότι θα έχει την ίδια τύχη. Βρίσκομαι έτσι στην αμήχανη θέση κάποιου που έχει μόνο πρόχειρα και ανολοκλήρωτα σχέδια να προτείνει. Η φιλοσοφία έχει εγκαταλείψει προ πολλού την προσπάθεια να αντισταθμίσει την αδυναμία του επιστημονικού ορθολογισμού· δεν δοκιμάζει πια να ολοκληρώσει το οικοδόμημά του.
Ένα από τα καθήκοντα της εποχής των Φώτων ήταν να διευρύνει την πολιτική ισχύ του ορθού λόγου. Αλλά οι άνθρωποι του 19ου αιώνα σύντομα άρχισαν να αναρωτιούνται μήπως ο ορθός λόγος είχε παραγίνει ισχυρός στις κοινωνίες μας. Άρχισαν να ανησυχούν για τη σχέση, την οποία συγκεχυμένα υποπτεύονταν, ανάμεσα σε μία κοινωνία που κλίνει προς τον εξορθολογισμό και σε αυτό που απειλούσε το άτομο και τις ελευθερίες του, το ανθρώπινο είδος και την επιβίωσή του. Με άλλα λόγια, από την εποχή του Kant ο ρόλος της φιλοσοφίας είναι να αποτρέπει τον ορθό λόγο να ξεπερνάει τα όρια του εμπειρικά δεδομένου· από την ίδια εποχή όμως –από την εποχή δηλαδή της ανάπτυξης του νεωτερικού κράτους και της πολιτικής οργάνωσης της κοινωνίας– ο ρόλος της φιλοσοφίας είναι, επίσης, να επιτηρεί τις καταχρήσεις της εξουσίας της πολιτικής ορθολογικότητας – γεγονός που της εξασφαλίζει ένα πολλά υποσχόμενο προσδόκιμο ζωής.
Κανείς δεν αγνοεί αυτές τις κοινοτοπίες. Αλλά το γεγονός ότι πρόκειται για κοινοτοπίες δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν. Μπροστά σε κοινότοπα γεγονότα αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να ανακαλύψουμε –ή να προσπαθήσουμε να ανακαλύψουμε– ποια συγκεκριμένα και ίσως πρωτότυπα προβλήματα συνδέονται με αυτά.
Μτφρ. Χρυσάνθη Αυλάμη / Μάρθα Μιχαηλίδου / Μιχάλης Παπαντωνόπουλος
