Για το βιβλίο: Δυο βήματα μπρος, ένα πίσω: 8+1 πολυτάραχες δεκαετίες, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2020, 560 σ.
Δημήτρης Στεμπίλης
Τχ. 153-154
Η βιβλιοκρισία μιας βιογραφίας και ιδιαίτερα μιας αυτοβιογραφίας συνιστά πάντα μεγάλη πρόκληση. Πόσω μάλλον όταν ο αυτοβιογραφούμενος είναι ο ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκος Αλιβιζάτος. Ένας άνθρωπος που, είτε με την ιδιότητα του συνταγματολόγου είτε ως δρων πολιτικό υποκείμενο, έχει από πολύ νωρίς συνδέσει τη ζωή του με τους «αόρατους χυμούς» του Δικαίου και τη λειτουργία της ελληνικής Πολιτείας. Ο ίδιος, άλλωστε, ξεκαθαρίζει εξαρχής ότι αντιμετωπίζει την πολιτική όχι ως επαγγελματική ενασχόληση ούτε όμως και «ερασιτεχνικά». Αυτή η εκ των προτέρων επισήμανση, που διατρέχει το βιβλίο, λειτουργεί ως συνεχής υπενθύμιση της απόστασης που χωρίζει τον γράφοντα από τους επαγγελματίες πολιτικούς. Με την ταυτόχρονη βεβαίως διευκρίνιση ότι το εκάστοτε πολιτικό ή κοινωνικό όραμα υπηρετείται και με άλλους πρόσφορους τρόπους, που άλλες φορές κινούνται παράλληλα κι άλλες τέμνονται με την εφαρμοσμένη πολιτική.
Τα αυτοβιογραφικά έργα, όταν συνειδητά ή ασύνειδα φιλοδοξούν να αποτελέσουν πρωτογενείς πηγές και ντοκουμέντα μιας εποχής, απαιτούν διασταύρωση και τεκμηρίωση, αφού η υποκειμενική διάσταση είναι ίδιον συστατικό τους. Στην περίπτωση της προσωπικής κατάθεσης του Νίκου Αλιβιζάτου, στο πρώτο «μη νομικό» βιβλίο του, όπως αναφέρει ο ίδιος, παρά το κατ’ αρχήν ξεκαθάρισμα ότι είναι διαφορετικό να γράφεις ένα τέτοιου χαρακτήρα βιβλίο απ’ ό,τι ένα επιστημονικό έργο, ο συγγραφέας με την παράθεση των γεγονότων, του πλαισίου και των συμφραζομένων, προσπαθεί, με αίσιο αποτέλεσμα, να τεκμηριώσει την πραγματολογική διάσταση των γραφομένων. Επιβεβαιώνοντας εκ νέου τον επιβλέποντα καθηγητή της διατριβής του και «ιερό τέρας» του γαλλικού Δημοσίου Δικαίου, Georges Vedel, ο οποίος στον πρόλογο της γαλλικής έκδοσης του εμβληματικού έργου του συγγραφέα Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974 – Όψεις της ελληνικής εμπειρίας (εκδόσεις Θεμέλιο) αναφέρει ότι η πρώτη αρετή του Νίκου Αλιβιζάτου είναι ο συνδυασμός σαφήνειας και ακρίβειας.
Ένας διαρκής, ωστόσο, πειρασμός στην ανάγνωση μιας αυτοβιογραφίας είναι να διερευνηθεί το κατά πόσο ο αυτοβιογραφούμενος κατάφερε να περάσει, στο βαθμό που αυτό είναι δυνατό, από την κρησάρα της αντικειμενικότητας δικές του πράξεις ή παραλείψεις, καθώς και την άποψή του για άλλους πρωταγωνιστές της περιόδου που εξιστορεί. Αν ήταν δηλαδή ευεπίφορος σε εξωραϊσμούς ή αφορισμούς ανάλογα με τη δική του προσέγγιση ή στάση.
[…]
Ο Δημήτρης Στεμπίλης είναι ιστορικός – δημοσιογράφος.
