Δημήτρης Θ. Ζάχος
τχ. 142
Με την προκαταρτική έρευνα που ξεκίνησε η Εισαγγελία Αθηνών για υποκίνηση ρατσιστικής βίας, ξενοφοβία και ισλαμοφοβία εις βάρος του αρθρογράφου της Καθημερινής, Τάκη Θεοδωρόπουλου, επανήλθε στην επικαιρότητα το ζήτημα της ελευθερίας του λόγου και της ρητορικής του μίσους. Το εν λόγω ζήτημα γίνεται συχνά αντικείμενο συζητήσεων στη χώρα μας, όπως και σε άλλες Δυτικές χώρες, αφού σχετίζεται με επίκαιρα και επίμαχα θέματα, όπως η πολυπολιτισμική κοινωνία, η ανοχή στη διαφορετικότητα και η έκταση των δημοκρατικών ελευθεριών.
Τι είναι, όμως, η ελευθερία του λόγου;
Κατ’ αρχάς να τονίσουμε ότι, όπως συμβαίνει και με άλλες έννοιες, δεν αντιλαμβανόμαστε όλοι/ες με τον ίδιο τρόπο την ελευθερία της έκφρασης: οι διαφορετικές και ανταγωνιστικές μεταξύ τους κοινωνικές τάξεις και ομάδες έχουν τις δικές τους εκδοχές σχετικά με το τι θα πρέπει να θεωρείται ελευθερία της έκφρασης και σε ποιες περιπτώσεις αυτή θα πρέπει να προστατεύεται ή να περιορίζεται. Στη σχετική με το ζήτημα προβληματική, μπορούμε –σχηματικά και για τις ανάγκες της αφήγησής μας– να αναγνωρίσουμε δύο αντιλήψεις: Σύμφωνα με την πρώτη, τα όρια της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης σταματούν εκεί που προκαλούνται/υποκινούνται άμεσα δράσεις και έκνομες ενέργειες. Σύμφωνα με τη δεύτερη, θα πρέπει να υπάρχουν διευρυμένα όρια στην ελευθερία της έκφρασης και να απαγορευτεί ρητά ο λόγος του μίσους.
Συνηγορούμε υπέρ της πρώτης αντίληψης, αφού εκτιμούμε ότι η ελευθερία του λόγου αποτελεί την πηγή όλων των υπόλοιπων πολιτικών ελευθεριών. Κατά συνέπεια, θεωρούμε ότι τα όρια που πρέπει να τίθενται στο δικαίωμα έκφρασης του καθενός και της καθεμιάς θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο στενά.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελευθερία του λόγου αφορά το δικαίωμα των ανθρώπων να διατυπώνουν και να προβάλλουν τις απόψεις τους, ακόμη και όταν αυτές είναι εξόχως αποκρουστικές. Έτσι μπορούν να προστατευτούν ιδέες, πεποιθήσεις και αντιλήψεις που έχουν ελάχιστη απήχηση και τις οποίες η πλειονότητα του πληθυσμού μιας πολιτικής ενότητας (πόλη, κράτος, διεθνικός οργανισμός) μπορεί να θεωρεί ανατρεπτικές, εξωφρενικές ή ακόμη και αποτρόπαιες.
[…]
Ο Δημήτρης Ζάχος είναι επίκουρος καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
