Γιά τό βιβλίο: Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου, Hannah Arendt. Ὁ Νόμος τῆς γῆς καὶ ἡ λησμονημένη παράδοση, Ἀλεξάνδρεια 2021, 408 σ.
Τχ. 158-159
Γιώργος Φαράκλας
Τὸ πόσο σημαντικὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῶν «πολλῶν» στὴν πολιτικὴ φιλοσοφία μᾶς τὸ δείχνει ἡ Βάνα Νικολαΐδου μελετώντας τὴν κεντρικὴ στὴν Ἄρεντ (H. Arendt) ἔννοια τῆς plurality, ποὺ ἀποδίδει στὰ ἑλληνικὰ ὡς «πληθύς». Χωρὶς αὐτὴ τὴν ἔννοια, οἱ θέσεις τῆς Ἄρεντ παραμένουν σκοτεινές. Μὲ αὐτὴν μποροῦμε νὰ ἀποσαφηνίσουμε τὰ δύσκολα σημεῖα τοῦ ἔργου της καὶ νὰ διακρίνουμε σαφῶς τὴν σκόπευσή του ἀπὸ αὐτὴν τῶν ἐκ πρώτης ὄψεως συγγενικῶν ἐγχειρημάτων τοῦ Λέο Στράους (L. Strauss) καὶ τοῦ Κὰρλ Σμίττ (C. Schmitt). Οἱ ἄνθρωποι ὑπάρχουν μόνο στὸν πληθυντικό, ὁ καθένας μας ὑπάρχει μόνο μεταξὺ ἀνθρώπων, ἡ πληθὺς εἶναι ἀρχικὸ δεδομένο.
Γιὰ τὴν Ἄρεντ «ἡ μοναχικότητα δὲν εἶναι ποτὲ ἀσυντρόφευτη», κατὰ τὴν ὄμορφη διατύπωση τῆς Νικολαΐδου. Ἀκόμα καὶ ἂν αὐτὴ ἡ ἰδέα δὲν εἶναι, ὅπως πιστεύει ἡ Νικολαΐδου, ἡ μοναδικὴ σκέψη τῆς Ἄρεντ (σ. 43), δηλαδὴ ἡ ἰδέα ἀπὸ τὴν ὁποία ἐξαρτῶνται ὅλες οἱ ἄλλες ἰδέες της, πάντως, ὅπως μᾶς δείχνει, αὐτὴ ἡ ἁπλὴ ἰδέα ἔχει τεράστιες ἐπιπτώσεις. Πράγματι, κατ’ ἀρχὰς προστατεύει ἀποτελεσματικὰ ὅποιον τὴν ἀσπάζεται πλήρως, μαζὶ μὲ ὅλες τὶς ἐπιπτώσεις της, τόσο ἀπὸ τὴν αὐταρχικότητα τῆς παράδοσης ὅσο καὶ ἀπὸ τὴν αὐταρχικότητα τοῦ ἀέναου πολέμου.
Ὁ παραδοσιολάτρης Λέο Στράους θρηνεῖ γιὰ τὴν λήθη τῶν αἰωνίων ἰδεῶν, ἀλλὰ ἡ Ἄρεντ ξέρει ὅτι ὑπάρχουν κι ἄλλες πηγὲς γνώσης. Εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ ἐντελῶς ἀντίθετη γνώμη τους γιὰ τὸν Μακιαβέλλι. Ὁ Στράους τὸν θεωρεῖ ὑμνητὴ τοῦ κακοῦ, ἡ Ἄρεντ θαρραλέο μάρτυρα τῆς πολιτικῆς πρακτικῆς. Ἡ Ἄρεντ θρηνεῖ γιὰ τὴν λήθη ὄχι τῶν αἰωνίων ἰδεῶν ἀλλά, ἀντιθέτως, τῶν φαινομένων (σ. 335)! Δὲν βδελύσσεται στὴν σχετικιστικὴ «πολυθεΐα τῶν ἀξιῶν»· ἴσα ἴσα θεωρεῖ ὅτι δὲν λαβαίνουμε ἀρκετὰ ὑπ’ ὄψη τὴν πολλαπλότητα τῶν πλαισίων.
[…]
Ὁ Γιῶργος Φαράκλας διδάσκει πολιτική φιλοσοφία στό Τμῆμα Πολιτικῆς Ἐπιστήμης καί Ἱστορίας τοῦ Παντείου Πανεπιστημίου.
