Νίκος Μούδουρος
τχ. 134-135
Η απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 στην Τουρκία απέτυχε, αλλά οι μετασεισμοί που προκάλεσε συνεχίζουν να τροφοδοτούν τις μεγάλες αντιφάσεις της χώρας. Ένα πραξικόπημα έχει στόχο την κατάλυση των δημοκρατικών θεσμών, οι οποίοι, όμως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, είχαν ήδη διαβρωθεί. Συνεπώς, σε ένα πλαίσιο στο οποίο σχεδόν όλες οι δημοκρατικές λειτουργίες βρίσκονταν από πριν σε κατάσταση βαθιάς αμφισβήτησης, οι δυναμικές που γέννησαν την πραξικοπηματική απόπειρα, αλλά και μέρος των δυναμικών εκείνων που την οδήγησαν σε αποτυχία, συγκροτούν ένα εκρηκτικό μείγμα αστάθειας. Η πιο χαρακτηριστική έκφραση της αντίφασης είναι η εξής: η επικράτηση του πραξικοπήματος, όπως η ιστορική εμπειρία δείχνει, μάλλον θα οδηγούσε στην εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος έκτακτης ανάγκης και σε μαζικές εκκαθαρίσεις πολιτικών αντιπάλων, δηλαδή σε εξελίξεις και φαινόμενα που βιώνει σήμερα η Τουρκία, μετά την αποτυχία του πραξικοπήματος. Με αυτό το σκεπτικό η κήρυξη καθεστώτος έκτακτης ανάγκης αργά το βράδυ της 20ής Ιουλίου 2016, δε μπορεί να αποσυνδεθεί από το ευρύτερο πλαίσιο των αντιφάσεων και της κατάστασης κρίσεων στην οποία βρίσκεται η χώρα τα τελευταία χρόνια.
Παρελθόν και παρόν της έκτακτης ανάγκης στην Τουρκία
Η κήρυξη καθεστώτος έκτακτης ανάγκης στην Τουρκία δεν είναι ένα πρωτόγνωρο φαινόμενο. Τα θεμέλια, σε νομικό επίπεδο, τέθηκαν πιο ολοκληρωμένα με το πραξικοπηματικό Σύνταγμα του 1982. Λίγο αργότερα, το 1983, υιοθετήθηκε η νομοθεσία που διέπει το καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Το 1987 άρχισε επίσημα η εφαρμογή του, με τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Τουργκούτ Οζάλ και της διακυβέρνησης από το κόμμα της Μητέρας Πατρίδας. Από τότε και μέχρι το 2002, η Εθνοσυνέλευση αποφάσισε την επέκταση της εφαρμογής του για ένα διάστημα περίπου 15 χρόνων, με αφορμή διάφορες εξελίξεις σε σχέση με το Κουρδικό πρόβλημα. Είναι γεγονός ότι σχεδόν σε όλη αυτή τη χρονική περίοδο η κατάσταση έκτακτης ανάγκης εφαρμοζόταν βασικά στις νοτιοανατολικές/κουρδικές περιοχές της Τουρκίας. Το αιτιολογικό της επιβολής ενός τέτοιου καθεστώτος ήταν συνήθως η «αύξηση των τρομοκρατικών δραστηριοτήτων». Όμως καθόλου τυχαία, η κατάσταση έκτακτης ανάγκης ταυτίστηκε ολοκληρωτικά με τις δολοφονίες και εκτελέσεις πολιτών, με απαγωγές, καθώς και με την έξαρση στην εμφάνιση και δραστηριότητα παρακρατικών ακροδεξιών οργανώσεων και ένοπλων ομάδων της μαφίας.
[…]
Ο Νίκος Μούδουρος έχει διδάξει στο Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου. Έχει συγγράψει το βιβλίο: Ο μετασχηματισμός της Τουρκίας: από την
κεμαλική κυριαρχία στον “ισλαμικό” νεοφιλελευθερισμό.
